/English version below/

W przestrzeni publicznej pojawiło się wiele obaw związanych z decyzją Prezydenta RP o zawetowaniu nowelizacji tzw. „specustawy ukraińskiej” (druk nr 1492). Nowelizacja przewidywała wydłużenie legalnego pobytu obywateli Ukrainy na podstawie tej ustawy do 4 marca 2026 r.

Skoro weto wstrzymało wejście w życie nowych przepisów, wiele osób pyta: czy po 30 września 2025 r. pobyt obywateli Ukrainy w Polsce stanie się nielegalny? Nie, weto prezydenta nie spowoduje utraty legalności pobytu.

Ochrona czasowa – europejskie fundamenty

Polska specustawa nie jest jedyną podstawą ochrony dla obywateli Ukrainy. Fundamentem prawnym jest Dyrektywa Rady 2001/55/WE z 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony. To właśnie na jej podstawie Rada UE przyjęła szereg decyzji wykonawczych wprowadzających i przedłużających ochronę czasową dla osób uciekających przed wojną. Ostatnia z nich – Decyzja Wykonawcza Rady (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r. – przedłużyła ochronę czasową do 4 marca 2027 r.

W art. 1 tej decyzji wprost wskazano: „Tymczasową ochronę udzielaną wysiedleńcom z Ukrainy (…) przedłuża się o rok do dnia 4 marca 2027 r.” Oznacza to, że każdy obywatel Ukrainy objęty zakresem decyzji korzysta z prawa do pobytu w Polsce (i innych państwach UE) co najmniej do tej daty, niezależnie od dalszych losów polskiej specustawy.

Dwie ustawy w polskim porządku prawnym

W Polsce ochrona czasowa realizowana jest poprzez dwa akty prawne: 

1) Tzw. specustawa ukraińska – Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.  Art. 2 tej ustawy przewiduje, że pobyt obywateli Ukrainy przybyłych po 24 lutego 2022 r. jest uznawany za legalny do 30 września 2025 r. To właśnie ten termin miała przedłużyć zawetowana nowelizacja.

2) (obowiązująca jeszcze przed wybuchem pełnoskalowej wojny w Ukrainie) Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, która reguluje ogólne zasady udzielania ochrony czasowej cudzoziemcom. Art. 107 powołanej ustawy stanowi, że ochrona czasowa jest udzielana „na podstawie i w granicach określonych w decyzji Rady Unii Europejskiej”.

Co się wydarzy po 30 września 2025 r.?

Jeżeli Sejm nie odrzuci weta Prezydenta i specustawa rzeczywiście wygaśnie, nie oznacza to utraty prawa pobytu. Obywatele Ukrainy objęci decyzją Rady UE automatycznie przejdą pod reżim ustawy o udzielaniu ochrony cudzoziemcom (choć w praktyce, aby posiadać dokument potwierdzający korzystane z ochrony czasowej takie osoby powinny uzyskać zaświadczenie Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców potwierdzające korzystanie z ochrony czasowej co prawdopodobnie – przy tej skali osób objętych ochroną spowoduje paraliż organu administracji publicznej).

W praktyce: pobyt pozostanie legalny co najmniej do 4 marca 2027 r.; cudzoziemcy zachowają prawo do pracy i prowadzenia działalności gospodarczej, dzieci będą mogły kontynuować edukację w polskich szkołach.

Jak wskazano powyżej weto prezydenta nie oznacza końca legalnego pobytu – ochrona czasowa w Polsce opiera się na prawie unijnym, które obowiązuje bezpośrednio. Jako, że ostatnia Decyzja Rady UE z 15 lipca 2025 r. przedłużyła ochronę czasową do 4 marca 2027 r., po ewentualnym wygaśnięciu specustawy ukraińskiej, obywatele Ukrainy objęci ochroną będą korzystać z praw wynikających z ustawy o udzielaniu ochrony cudzoziemcom, która zapewnia m.in. możliwość pracy, prowadzenia biznesu i dostępu do edukacji.

Choć scenariusz polityczny związany z wetem Prezydenta wywołał niepokój, należy podkreślić: legalność pobytu obywateli Ukrainy (i innych osób podlegających ochronie czasowej) w Polsce jest zabezpieczona na poziomie prawa europejskiego co najmniej do 2027 roku.

The President’s veto will not deprive Ukrainian citizens of legal stay in Poland

Public debate has been stirred by the decision of the President of the Republic of Poland to veto the amendment to the so-called “Special Act on Assistance to Citizens of Ukraine” (Sejm print no. 1492).

The amendment was intended to extend the legal stay of Ukrainian citizens under this Act until 4 March 2026. With the veto blocking the entry into force of the new provisions, many are now asking: will the stay of Ukrainian citizens in Poland become illegal after 30 September 2025?

The answer is clear – no, the presidential veto does not result in the loss of legal stay.

Temporary protection – the European framework

The Polish Special Act is not the sole legal basis for the protection of Ukrainians. The cornerstone is Council Directive 2001/55/EC of 20 July 2001 on minimum standards for giving temporary protection. On this basis, the EU Council has adopted a series of implementing decisions establishing and prolonging temporary protection for those fleeing the war. The most recent one – Council Implementing Decision (EU) 2025/1460 of 15 July 2025 – extended temporary protection until 4 March 2027. Article 1 of that Decision states expressly: “The temporary protection granted to displaced persons from Ukraine (…) is extended by one year until 4 March 2027.”

This means that every Ukrainian citizen falling within the scope of the Decision enjoys the right to stay in Poland (and other EU Member States) at least until that date, regardless of the fate of the Polish Special Act.

Two Acts in the Polish legal system

In Poland, temporary protection is implemented through two separate legal acts:

The Special Act on Assistance to Citizens of Ukraine of 12 March 2022. Article 2 of this Act provides that the stay of Ukrainian citizens who entered Poland after 24 February 2022 is considered legal until 30 September 2025. – It was this deadline that the vetoed amendment aimed to extend.

The Act on Granting Protection to Foreigners on the Territory of the Republic of Poland. – Article 107 of this Act stipulates that temporary protection is granted “on the basis of and within the limits laid down in the decision of the Council of the European Union.”  It further provides that foreigners under temporary protection may work and run businesses without additional permits.

What happens after 30 September 2025?

If the Sejm does not override the President’s veto and the Special Act indeed expires, this does not mean the loss of residence rights. Ukrainian citizens covered by the EU Council Decision will automatically fall under the regime of the Act on Granting Protection to Foreigners.

In practice: their stay will remain legal until at least 4 March 2027, they will retain the right to work and conduct business, children will continue to have access to education in Polish schools.

It should be noted, however, that in order to hold an administrative certificate confirming their protection status, foreigners may need to apply for a document from the Head of the Office for Foreigners.

Given the scale of those entitled, this could cause serious administrative delays.

Final remarks

The President’s veto does not spell the end of legal residence for Ukrainians in Poland. Temporary protection in Poland is grounded in directly applicable EU law, not solely in national legislation.

Since the EU Council has already prolonged temporary protection until 4 March 2027, Ukrainians covered by that Decision will continue to enjoy rights guaranteed under Polish law, including the right to work, conduct business, access education, and receive health and social services. Despite political uncertainties, the legal status of Ukrainians in Poland is secured at the European level for at least the next two years.8